Προφορικές μαρτυρίες Ελλήνων Εβραίων

Ματίες στον Αντισημιτισμό

Ο αντισημιτισμός αποτελεί ένα φαινόμενο με πολλές διαστάσεις και βαθιές ρίζες στις ευρωπαϊκές κοινωνίες, συνεπώς και στην Ελλάδα. Στο πρόγραμμα των συνεντεύξεων που πραγματοποίησε το Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδος στο πλαίσιο του προγράμματος HANNAH, ο στόχος ήταν να δώσουμε το λόγο στους ανθρώπους που έχουν γίνει ή ενδέχεται να γίνουν θύματα του αντισημιτισμού, να ακούσουμε τις ιστορίες τους και να καταγράψουμε τις εμπειρίες τους, όχι ως παθητικούς δέκτες, αλλά ως ενεργά υποκείμενα. Μας ενδιέφερε να καταλάβουμε τι περιθώρια είχαν να αντιδράσουν και τελικά πώς αντέδρασαν. Στόχος μας ήταν να κατανοήσουμε πώς βίωσαν τον αντισημιτισμό μέσα στη ροή ολόκληρης της ζωής τους. Ταυτόχρονα, το πρόγραμμα στόχευε στην καταγραφή περιστατικών αντισημιτισμού στην Ελλάδα που ενδεχομένως έχουν περάσει απαρατήρητα από τη μέχρι τώρα βιβλιογραφία.

Σε αυτό το πλαίσιο το Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδος σχεδίασε ένα πολύπλευρο πρόγραμμα προφορικής ιστορίας, το οποίο υλοποιήθηκε από τον Ιούνιο μέχρι τον Οκτώβριο του 2021. Συνολικά διεξήχθησαν 25 συνεντεύξεις με Έλληνες Εβραίους, 9 άνδρες, 16 γυναίκες, στην Αθήνα, τη Χαλκίδα, τη Θεσσαλονίκη, την Κορινθία, τη Λάρισα, τα Γιάννενα και την Κέρκυρα, με αποτέλεσμα κάτι περισσότερο από 50 ώρες συνέντευξης. Ο τύπος των συνεντεύξεων ήταν αυτός της «συνέντευξης ζωής», δηλαδή ζητήσαμε από τους αφηγητές μας να μας μιλήσουν από τη γέννησή τους μέχρι και σήμερα. Τους ευχαριστούμε θερμά που ανταποκρίθηκαν, και μοιράστηκαν μαζί μας τις εμπειρίες τους.

Το βασικό σχέδιο μας ήταν να κατανοήσουμε την εξέλιξη του σύγχρονου αντισημιτισμού, όπως αυτός διαμορφώθηκε μετά το τέλος του Ολοκαυτώματος και του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου μέχρι σήμερα. Ως εκ τούτου αρχικά στοχεύσαμε στο να συγκεντρώσουμε αφηγήσεις από την ηλικιακή εκείνη ομάδα που αποκαλείται «Δεύτερη γενιά Ολοκαυτώματος», δηλαδή παιδιά που γεννήθηκαν μετά τον πόλεμο από Eβραίους γονείς που είχαν υποστεί το διωγμό. Τα παιδιά αυτά υπήρξαν τα ίδια η έμπρακτη απόδειξη και ελπίδα ότι οι κατεστραμμένες εβραϊκές κοινότητες της Ελλάδας μπορούσαν να αναγεννηθούν. Τα στάδια της ζωής τους συμβαδίζουν με την ανασυγκρότηση των εβραϊκών κοινοτήτων στην Ελλάδα.

Με δεδομένο ότι ο αριθμός των συνεντεύξεων ήταν περιορισμένος, θέσαμε δύο ακόμη κριτήρια για το προφίλ των αφηγητών. Το ένα είναι ότι δώσαμε προτεραιότητα στο να συγκεντρώσουμε συνεντεύξεις από παιδιά επιζησάντων των ναζιστικών στρατοπέδων προκειμένου να διερευνήσαμε το διαγενεακό τραύμα και την οικογενειακή μνήμη του Ολοκαυτώματος. Το δεύτερο ήταν ότι αναζητήσαμε ανθρώπους που έχουν ασχοληθεί με τα κοινοτικά ζητήματα του ελληνικού εβραϊσμού, διότι μας ενδιέφερε ιδιαίτερα να μιλήσουμε με ανθρώπους που δραστηριοποιήθηκαν συστηματικά για την ορατότητα του ελληνικού εβραϊσμού στη σύγχρονη εποχή, και τα τυχόν εμπόδια που αντιμετώπισαν.

Στην πορεία της έρευνάς μας τελικά συμπεριλάβαμε και κάποιες μαρτυρίες από διαφορετικές ηλικιακές κατηγορίες. Έχουμε τρεις συνεντεύξεις από ανθρώπους που γεννήθηκαν πριν τον πόλεμο και έχουν προσωπικές αναμνήσεις από την περίοδο του διωγμού και της κορύφωσης του αντισημιτισμού. Ο γηραιότερος αυτής της ομάδας είναι γεννημένος το 1929. Και σε αυτές τις συνεντεύξεις επικεντρωθήκαμε στη ζωή τους μετά τον πόλεμο, ωστόσο κατέθεσαν και τις εμπειρίες τους από τον πόλεμο σε έναν συνδυασμό που έδειχνε πώς η εμπειρία του διωγμού διαμόρφωσε τη μετέπειτα ζωή τους. Επιπλέον, πραγματοποιήσαμε δύο συνεντεύξεις με ανθρώπους που ανήκουν στη λεγόμενη «1.5 γενιά ολοκαυτώματος», εκείνους δηλαδή που γεννήθηκαν ενώ διαρκούσε ο διωγμός μέσα στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Πρόκειται για ανθρώπους που η γέννησή τους στην κρίσιμη στιγμή της καταστροφής της κοινότητάς τους, τούς άφησε με πολλά ερωτηματικά σχετικά με τα πρώτα χρόνια της ζωής τους τα οποία μεγαλώνοντας πάλεψαν να τα καλύψουν. Εντέλει, η προσθήκη και άλλων ηλικιακών κατηγοριών στην έρευνα υπήρξε ευεργετική για το ζητούμενό της. Ο ερευνητής μπορεί να διατρέξει σε πολλές και διαφορετικές μαρτυρίες, και να κατανοήσει πώς διαφορετικές ηλικιακές κατηγορίες ανθρώπων μιλάνε διαφορετικά για το ζήτημα του αντισημιτισμού.

Ένα μικρό δείγμα των συνεντεύξεων αυτών μπορείτε να δείτε εδώ. Το σύνολο των συνεντεύξεων απόκειται στο Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδος και είναι προσβάσιμο αυστηρά για σκοπούς έρευνας ή εκπαίδευσης με απόλυτο σεβασμό στους κανονισμούς που ισχύουν για την προφύλαξη των ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων με βάση τις κοινοτικές οδηγίες και την εθνική νομοθεσία. Πλήρης κατάλογος των συνεντεύξεων ακολουθεί.

Όλες οι προφορικές μαρτυρίες των Ελλήνων συνεντευξιαζόμενων του προγράμματος HANNAH είναι διαθέσιμες από το Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδος κατόπιν αιτήματος στη διεύθυνση [email protected].

Συντελεστές των συνεντεύξεων: Ελένη Κούκη (ερευνήτρια), Δημήτρης Πολυδωρόπουλος (εικονολήπτης/ηχολήπτης)

quotes21

Short Bio

Η Νίνα Μπαττίνου γεννήθηκε στα Γιάννενα το 1947. Και οι δύο της γονείς, ο Ισραήλ και η Ζανέτ, ήταν επιζήσαντες του Άουσβιτς. Η ίδια συγκαταλέγεται στα πρώτα παιδιά που γεννήθηκαν μετά το Ολοκαύτωμα και την καταστροφή της εβραϊκής κοινότητας των Ιωαννίνων. Στη συνέντευξη μας αφηγείται πώς μεγάλωσε ακούγοντας ιστορίες από το στρατόπεδο, τους εφιάλτες που είχε, καθώς και κάποια προβλήματα που αντιμετώπισε από χριστιανούς συμμαθητές της στο σχολείο.

Quote

Ένα άλλο που θυμάμαι από την παιδική μου ηλικία ήταν η απορία μου προς τους γονείς μου γιατί δεν έχω παππούδες. Όλα τα συνομήλικα μου παιδιά είχαν τους παππούδες τους. […] Εμείς δεν είχαμε κανέναν. […] Και όταν πήγα στο σχολείο, μας έβαλε η δασκάλα να γράψουμε για την οικογένειά μας. Και η έκθεσή μου ήταν ένα παράπονο σκέτο γιατί δεν έχω παππού και γιαγιά.

Info Fields

Επώνυμο: Μπαττίνου
Όνομα: Νίνα
Ημερομηνία Συνέντευξης: 10/10/2021
Τόπος Συνέντευξης: Ιωάννινα
Συντελεστές των συνεντεύξεων: Ελένη Κούκη / Δημήτρης Πολυδωρόπουλος

Short Bio

Η Αλίνα Μωυσή γεννήθηκε στη Λάρισα το 1968. Ο πατέρας της Εσδράς Μωυσής είχε υπάρξει αντιστασιακός κατά την Κατοχή και μετά τον πόλεμο ανέπτυξε πλούσια συγγραφική και δημοσιογραφική δραστηριότητα για την προώθηση της μνήμης του Ολκαυτώματος και την καταπολέμηση του αντισημιτισμού. Η ίδια η Αλίνα είναι σήμερα διευθύντρια της εβραϊκής κοινότητας Λάρισας. Στη συνέντευξη μας μιλάει για τη ζωή της, τα παιδικά της χρόνια, το πώς ανέπτυξε ενδιαφέρον για τα κοινοτικά ζητήματα, και μοιράζεται μαζί μας κάποια περιστατικά αντισημιτισμού και πώς τα αντιμετώπισε.

quotes19

Quote

Αυτό που δεν δεχόμασταν ποτέ στο σπίτι μας ήταν τα κάλαντα της Μεγάλης Πέμπτης. Ποτέ. […] Υπήρχε μια οικογένεια που έμενε στην ίδια πολυκατοικία με εμάς, είχε δύο κοριτσάκια. Ερχόντουσαν και μας λέγαν τα κάλαντα όλων των εορτών. Πολύ τα ζήλευα τα κάλαντα εγώ που ήμουν εβραιόπουλο και δεν έλεγα κάλαντα. […] Ξαφνικά χτυπάνε την πόρτα Μεγάλη Πέμπτη. Τα ξέρεις τα κάλαντα της Μεγάλης Πέμπτης; «Που σταύρωσαν το Χριστό οι άνομοι Εβραίοι. Οι άνομοι και τα σκυλιά, οι τρισκαταραμένοι.» Η μητέρα μου τα ήξερε αυτά τα κάλαντα. Ανοίγει την πόρτα και της λένε «να τα πούμε;». Οικογενειακοί φίλοι τώρα αυτοί και με τα παιδιά παίζαμε. Και λέει η μαμά: «Όχι, να μην τα πείτε κορίτσια. Πάρτε το χαρτζιλίκι σας, να μην μου πείτε τα κάλαντα και να πάτε να πείτε στη μητέρα σας ότι δεν θέλησα να μου τα πείτε». Οι γονείς τους ήταν και οι δύο δάσκαλοι, σημειωτέο.

Info Fields

Επώνυμο: Μωυσή
Όνομα: Αλίνα
Ημερομηνία Συνέντευξης: 28/9/2021
Τόπος Συνέντευξης: Λάρισα
Συντελεστές των συνεντεύξεων: Ελένη Κούκη / Δημήτρης Πολυδωρόπουλος

quotes6

Short Bio

Η Ντέλια Αλχανάτη γεννήθηκε στην Αθήνα. Από τις αρχές του 2000 ανέπτυξε σημαντική δραστηριότητα στα κοινοτικά ζητήματα ξεκινώντας από τη σχολική επιτροπή του εβραϊκού σχολείου στο Ψυχικό. Σήμερα είναι η γενική γραμματέας της Ισραηλιτικής Κοινότητας Αθηνών, η μόνη γυναίκα στην Ελλάδα μέχρι σήμερα που έχει εκλεγεί σε αυτή τη θέση. Αυτή την εποχή συλλέγει στοιχεία και ασχολείται με τη συγγραφή ενός βιβλίου για τον πατέρα της, Δανιήλ Αλχανάτη ο οποίος είχε ενεργή δράση στην Αντίσταση κατά το Β΄ΠΠ και αργότερα εξελέγη πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Αθηνών.

Quote

Δεν μπορώ να πω ότι ως παιδί μού είπε κάποιος κάτι που να με θίξει […]. Πάντα παίζαμε στην πλατεία Αμερικής με όλα τα παιδιά … Ούτε και μεγαλύτερη που πήγα στο γυμνάσιο […]. Παρότι ξέρουμε ότι υπήρχε κάποιος αντισημιτισμός, κάποια στερεότυπα που κυκλοφορούσαν, και δυστυχώς κυκλοφορούν ακόμα. […] Το καλό είναι ότι πηγαίνοντας στο [εβραϊκό] σχολείο ήμασταν υπερήφανοι πολύ για αυτό που ήμασταν, μάθαμε να σεβόμαστε το διαφορετικό, και έτσι, ακόμη κι αν μας λέγανε κάτι, […] είχαμε να απαντήσουμε. Πάντα νιώθαμε μια υπερηφάνεια για αυτό που είμαστε […]. Απλά γιατί το ζούσαμε.

Info Fields

Επώνυμο: Αλχανάτη
Όνομα: Ντέλια
Ημερομηνία Συνέντευξης: 6/7/2021
Τόπος Συνέντευξης: Αθήνα
Συντελεστές των συνεντεύξεων: Ελένη Κούκη / Δημήτρης Πολυδωρόπουλος

Short Bio

Ο Σάμυ Βαρσάνο γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη από πατέρα επιζόντα του Άουσβιτς, και μεγαλώνοντας ανέλαβε την οικογενειακή επιχείρηση. Το 2012, μαζί με το δημοσιογράφο Πάνο Μπαΐλη, έγραψε το μυθιστόρημα Σαουλίκο βασισμένος στην ιστορία του πατέρα του. Στη συνέντευξη μιλάει για το διαγενεακό τραύμα, τον υπόρρητο αντισημιτισμό και την εξέλιξη της μνημονικής κουλτούρας σχετικά με το Ολοκαύτωμα.

quotes16

Quote

Στα παιδικά χρόνια ήταν λίγο άβολο […], ειδικά εκείνα τα χρόνια που είχε υποχρεωτικό εκκλησιασμό και η θρησκεία ήταν πολύ μέσα στο σχολείο, πολύ περισσότερο από ό,τι είναι σήμερα, […]. Δεν ήταν κάτι το τραγικό, απλά ήταν άβολο για ένα παιδάκι, όταν όλη η υπόλοιπη τάξη πήγαινε να εκκλησιασθεί, αυτό έπρεπε να σηκωθεί και να δηλώσει εγώ δεν θα έρθω γιατί είμαι Εβραίος […]. Πήγαινα στο 40ο Ιωαννίδειο σχολείο, είναι ένα παλιό σχολείο της Θεσσαλονίκης, από τα πολύ καλά δημοτικά σχολεία. Εκεί βέβαια είχα μια τραυματική εμπειρία […] την οποία θυμάμαι πάρα πολύ καλά. Ελάχιστα πράγματα θυμάμαι από εκείνη την περίοδο, αλλά αυτή την εικόνα τη θυμάμαι […]: στις τουαλέτες το πάτωμα ήταν [στρωμένο] από πλάκες από εβραϊκούς τάφους και ήταν για μένα μια τραυματική εμπειρία. Και συνέχισε να είναι καθώς μάθαινα πώς έφτασαν αυτές οι πλάκες εκεί.

Info Fields

Επώνυμο: Βαρσάνο
Όνομα: Σάμμυ
Ημερομηνία Συνέντευξης: 27/9/2021
Τόπος Συνέντευξης: Θεσσαλονίκη
Συντελεστές των συνεντεύξεων: Ελένη Κούκη / Δημήτρης Πολυδωρόπουλος

quotes5

Short Bio

Η Ρίτα Βεντούρα γεννήθηκε το 1958. Μητέρα της ήταν η Μπέρρυ Ναχμίας, επιζήσασα του Άουσβιτς από την Καστοριά που στη δεκαετία του 1990 ανέπτυξε έντονη δραστηριότητα για την ανάδειξη της μνήμης του Ολοκαυτώματος στην Ελλάδα. Η Ρίτα μεγάλωσε στην Αθήνα και σπούδασε ψυχολογία. Η διπλωματική πτυχιακή της εργασία αφορούσε τις ψυχολογικές επιπτώσεις του Ολοκαυτώματος στη δεύτερη γενιά.

Quote

Η μαμά μου ήταν παραμυθού κατ’ αρχήν, και ήταν καλή παραμυθού από αυτές που μας υπνώτιζε με τα παραμύθια […]. Όταν ήμουν 11-12 χρονών μου είπε […] για το ναζισμό και το Ολοκαύτωμα, την ιστορία της. Είπε μια τέτοια τρομακτική ιστορία με ένα μαγευτικό, δυναμικό τρόπο. Και θετικό τρόπο. […] Δεν με τρόμαξε. […] Δεν είχε ένα μήνυμα ας πούμε, «α, δεν ήταν τίποτα». Είχε τον πόνο της, σεβαστός πόνος. Από την άλλη είχε και το κομμάτι του κουράγιου, ότι εγώ σώθηκα και θα συνεχίσω την παράδοση.

Info Fields

Επώνυμο: Βεντούρα
Όνομα: Ρίτα
Ημερομηνία Συνέντευξης: 3/7/2021
Τόπος Συνέντευξης: Αθήνα
Συντελεστές των συνεντεύξεων: Ελένη Κούκη / Δημήτρης Πολυδωρόπουλος

Short Bio

Η Νίνα Βιτάλ γεννήθηκε το 1956 στην Κέρκυρα, κόρη του Σαμουήλ, ενός από τους ελάχιστους Κερκυραίους Εβραίους που επέστρεψαν από το Άουσβιτς . Στη συνέντευξη αφηγείται τα παιδικά της χρόνια, την ενηλικίωσή της και την πολιτική της δράση στην Αριστερά και μοιράζεται τις σκέψεις της για την ανασυγκρότηση της εβραϊκής κοινότητας του νησιού.

quotes25

Quote

Το μόνο [πρόβλημα] που θυμάμαι [από το σχολείο] πώς με ενοχλούσε ήταν όταν έλεγαν «Οι Εβραίοι σταύρωσαν το Χριστό». Και ένιωθα άσχημα, και έλεγα, βρε παιδί μου, μα όλα οι Εβραίοι τα κάνουνε, εγώ δεν έκανα κάτι. […] Είχα πάρει το λόγο και ρώτησα: «Συγνώμη γιατί έγινε αυτό; Μόνο οι Εβραίοι ήταν που σταύρωσαν το Χριστό; Δεν ήταν και οι Ρωμαίοι;» «Ναι, ναι», μια βιαστική απάντηση [από τον καθηγητή], «τα βιβλία έτσι γράφουν… Έτσι τα βρήκαμε, μη στεναχωριέσαι.» Αλλά εντάξει, δεν το κουβάλησα και πολύ βαριά αυτό, γιατί πήρα και μια απόσταση από όλα αυτά τα πράγματα…

Info Fields

Επώνυμο: Βιτάλ
Όνομα: Νίνα
Ημερομηνία Συνέντευξης: 11/10/2021
Τόπος Συνέντευξης: Κέρκυρα
Συντελεστές των συνεντεύξεων: Ελένη Κούκη / Δημήτρης Πολυδωρόπουλος

quotes14

Short Bio

Ο Ναθάν Γιεχασκιέλ γεννήθηκε το 1950 στη Λάρισα, πόλη καταγωγής της μητέρας του, αλλά μεγάλωσε στη Θεσσαλονίκη στην περιοχή που πριν τον πόλεμο εκτεινόταν ο εβραϊκός συνοικισμός 151. Ο πατέρας του Μπαρούχ ήταν επιζήσαντας του Άουσβιτς. Στη συνέντευξη ο Ναθάν μας αφηγείται τον αγώνα του πατέρα του να ξαναφτιάξει τη ζωή του μετά τον πόλεμο και να δημιουργήσει οικογένεια έχοντας χάσει την πρώτη του οικογένεια στο Άουσβιτς. Μας μιλάει για τη σιωπή που επικρατούσε στο σπίτι για την πρώτη οικογένεια του πατέρα του, αλλά και για τις σύγχρονες εκδηλώσεις αντισημιτισμού στην Ελλάδα.

Quote

Ο πατέρας μου γύρισε απ’ τον πόλεμο, ράκος φυσικά -και ποιος δεν ήταν ράκος;- και προσπαθούσε να ξαναφτιάξει τη ζωή του. […] Γύρισε μια σελίδα στην ιστορία του. Τα έκλεισε όλα πίσω, και ίσως είναι αυτός ο λόγος που δεν ήθελε να μας πει τίποτα. Για πολλά χρόνια. Εγώ βέβαια μεγάλωνα, παιδί ήμουνα, ερχόταν ο πατέρας μου, μας έφερνε τα ψώνια, κάναμε το Σαμπάτ στο σπίτι. Ζούσαμε καλά. Αλλά δεν μπορούσα να φανταστώ τον καημό που είχε μέσα του. Πονούσε πολλές φορές, αλλά έλεγα ότι είναι από τα κρυοπαγήματα που είχε επειδή πήγε στον πόλεμο.

Info Fields

Επώνυμο: Γιεχασκιέλ
Όνομα: Ναθάν
Ημερομηνία Συνέντευξης: 27/9/2021
Τόπος Συνέντευξης: Θεσσαλονίκη
Συντελεστές των συνεντεύξεων: Ελένη Κούκη / Δημήτρης Πολυδωρόπουλος

Short Bio

Η Τζόγια Ελιακείμ γεννήθηκε στη Χαλκίδα το 1966. Ο πατέρας της Μωϋσής Ελιακείμ ήταν επιζήσαντας του Άουσβιτς. Η Τζόγια μας αφηγείται τη ζωή της στη Χαλκίδα, τις αναμνήσεις της από την κοινοτική ζωή τις δεκαετίες του 1970 και του 1980, και μοιράζεται μαζί μας κάποιες αντισημιτικές εκδηλώσεις που τη στοχοποίησαν.

quotes10

Quote

Όταν βλέπω 250 παιδιά να μην ξέρουν τι είναι το Ολοκαύτωμα, αυτό μου λέει ότι η ιστορία μπορεί να επαναληφθεί. […] Στη δευτέρα λυκείου ο γιος μου έκανε μια ομιλία στο σχολείο [για το Ολοκαύτωμα]. Με δική του διεκδίκηση πήγε στη διευθύντρια. […] Εκείνοι σαν σχολείο κάπου φοβούνται, εγώ βλέπω. Θέλουν να κάνουν πράγματα πιο ήπια. Φοβούνται την αντίδραση των γονέων. […] Στην ομιλία τα παιδιά ήταν κόκαλο. Που σημαίνει ότι θέλουν να ακούσουν.

Info Fields

Επώνυμο: Ελιακείμ
Όνομα: Τζόγια/Τζένη
Ημερομηνία Συνέντευξης: 28/7/2021
Τόπος Συνέντευξης: Χαλκίδα
Συντελεστές των συνεντεύξεων: Ελένη Κούκη / Δημήτρης Πολυδωρόπουλος

quote_ELEZIER_VICTOR

Short Bio

Ο Βίκτωρ Ελιέζερ γεννήθηκε στην Αθήνα το 1960. Σπούδασε πολιτικές επιστήμες και διεθνείς σπουδές στο Ισραήλ και στη συνέχεια ανέλαβε την οικογενειακή επιχείρηση. Παράλληλα εργάστηκε ως δημοσιογράφος, ως ανταποκριτής ισραηλινών εφημερίδων. Από νωρίς έδειξε ενδιαφέρον για την κοινοτική ζωή και εργάστηκε για τα κοινοτικά ζητήματα από διάφορες θέσεις. Σήμερα είναι γενικός γραμματέας του ΚΙΣΕ. Στη συνέντευξη μας μιλάει για την οικογένειά του, τη ζωή του, και μοιράζεται τις σκέψεις του για την ανασυγκρότηση των εβραϊκών κοινοτήτων μετά τον πόλεμο, αλλά και για την αντιμετώπιση του αντισημιτισμού.

Quote

[Στο στρατό] ένας λοχίας με πέρασε για μάρτυρα του Ιεχωβά. […] Απλά, την επόμενη μέρα το πρωί βγήκα στην αναφορά, ζήτησα συνάντηση με τον διοικητή. Του είπα του διοικητή: «κύριε διοικητά, εγώ μάρτυρας του Ιεχωβά, δεν είμαι, αλλά και να ήμουν, δεν θα δεχόμουν αυτή τη διακριτική μεταχείριση. Τυχαίνει να είμαι Εβραίος, και επειδή τώρα το ξέρετε ότι είμαι Εβραίος, θα σας πω ότι δεν πρόκειται να ανεχθώ καμία διακριτική συμπεριφορά εις βάρος μου. […] Διότι εάν συμβεί αυτό, την επόμενη μέρα θα το γνωρίζει το υπουργείο Παιδείας, θα το γνωρίζουν όμως και διεθνώς.» Διότι εγώ ήμουν ήδη δημοσιογράφος.

Info Fields

Επώνυμο: Ελιέζερ
Όνομα: Βίκτωρ
Ημερομηνία Συνέντευξης: 9/7/2021
Τόπος Συνέντευξης: Αθήνα
Συντελεστές των συνεντεύξεων: Ελένη Κούκη / Δημήτρης Πολυδωρόπουλος

Short Bio

Ο Μωυσής Ελισάφ γεννήθηκε το 1954 και μεγάλωσε στα Γιάννενα. Σπούδασε γιατρός στην Αθήνα και από νωρίς ανέπτυξε πολιτική δραστηριότητα. Το 2019 εξελέγη δήμαρχος Ιωαννιτών, ο πρώτος εβραίος δήμαρχος στην Ελλάδα. Στη συνέντευξή του μας αφηγείται τη ζωή του, την πολιτική του δράση, τις σκέψεις του για την εξέλιξη της εβραϊκής κοινότητας Ιωαννίνων, και μας αναλύει λεπτομερειακά το χρονικό των βανδαλισμών που υπέστη το εβραϊκό νεκροταφείο της πόλης.

quotes22

Quote

Κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου [των δημοτικών εκλογών του 2019] ακούστηκαν… «Δεν θα βγάλουμε Εβραίο δήμαρχο», άλλος έλεγε ότι αυτός θα μας υποδουλώσει στους ξένους, είναι εκλεκτός ξένων πρεσβειών. Λέγονταν διάφορα πράγματα. Έχω μνημονεύσει ένα γεγονός, ας σας το πω κι εσάς. […] Είμαστε μεταξύ πρώτης και δεύτερης Κυριακής [δηλαδή, μεταξύ των δύο εκλογικών γύρων]. Είμαι αντιμέτωπος εγώ με τον προκάτοχό μου. Με τον οποίο είχαμε και οικογενειακές σχέσεις, γνωριζόμαστε από μικρά παιδιά. […] Κάνουμε το τελικό διάγγελμα ο καθένας. […] Αυτός το έκανε εδώ στο γραφείο του [μέσα στο δημαρχιακό μέγαρο]. Παίρνει λοιπόν από έξω την εικόνα της Παναγίας […] και τη βάζει ακριβώς από πίσω του και το κάδρο, ο φακός, πήγαινε στην Παναγία. Αυτό ήταν επιλογή του επικοινωνιακού του επιτελείου, εξόργισε πολλούς δημοκρατικούς πολίτες. […] They didn’t succeed.

Info Fields

Επώνυμο: Ελισάφ
Όνομα: Μωυσής
Ημερομηνία Συνέντευξης: 10/10/2021
Τόπος Συνέντευξης: Ιωάννινα
Συντελεστές των συνεντεύξεων: Ελένη Κούκη / Δημήτρης Πολυδωρόπουλος

quotes8

Short Bio

Ο Χαΐμ Ισχακής γεννήθηκε το 1959 στην Αθήνα, δεύτερος γιος του Δανιήλ, επιζήσαντα του Άουσβιτς από τα Γιάννενα, και της Ζιμπούλας από τη Χαλκίδα. Στη συνέντευξή του μας μιλάει για τον αγώνα του πατέρα του να ξαναφτιάξει τη ζωή του μετά τον πόλεμο, την παιδική του ηλικία, τις σπουδές και την επαγγελματική του δραστηριότητα. Σήμερα ο Χαΐμ είναι ψάλτης (cantor) και ταξιδεύει σε όλη την Ελλάδα για την τέλεση εβραϊκών λειτουργιών.

Quote

[Ο πατέρας μου], όσο πιο πολύ βάραινε, όσο πιο πολύ καταλάβαινε ότι δεν έχει μέρες ζωής, [τόσο] ξανοιγόταν. Επίσης κάτι άλλο που έπαιξε ρόλο είναι ότι το 1994 έγινε το μνημείο Ολοκαυτώματος στα Ιωάννινα, όπου κακήν κακώς η μάνα μου τον πήγε στα Ιωάννινα, μέσα σε αυτό το πούλμαν που δεν μπορούσε να ανεβεί, τον κρατάγαν πέντε άτομα. Ήταν το τελευταίο του ταξίδι. Και εκεί, σε αυτό μνημόσυνο του Ολοκαυτώματος ήταν περίπου 500 άτομα, Γιαννιώτες από το εξωτερικό. […] Συγκλονίστηκε, είδε ένα σωρό πρόσωπα που είχε να τα δει από το 1945. […] Υπάρχει μια κασέτα, την έχω, όπου κλαίει με μαύρο δάκρυ. […] Μετά από αυτό το ταξίδι ήθελε να μιλήσει.

Info Fields

Επώνυμο: Ισχακής
Όνομα: Χαΐμ Βίκτωρ
Ημερομηνία Συνέντευξης: 19/7/2021
Τόπος Συνέντευξης: Αθήνα
Συντελεστές των συνεντεύξεων: Ελένη Κούκη / Δημήτρης Πολυδωρόπουλος

Short Bio

Τέταρτη κόρη του επιζήσαντα του Άουσβιτς Χάιντς Κούνιο και της Σέλλη Κοέν, η Ρεγγίνα γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1967. Έχει ασχοληθεί με διάφορα εγχειρήματα που αφορούν τη μνήμη του Ολοκαυτώματος. Στη συνέντευξη μας μιλάει για τη ζωή της, την επίδραση που είχε η οικογενειακή της ιστορία στη διαμόρφωσή της, και μοιράζεται μαζί μας κάποια αντισημιτικά περιστατικά που της έτυχαν, καθώς και τον τρόπο που τα αντιμετώπισε.

quotes11

Quote

Νομίζω ότι ο αντισημιτισμός δεν έχει αλλάξει. Εγώ έχω αλλάξει και τα συνειδητοποιώ και τα βλέπω γύρω μου πιο καλά και έχω ανοιχτά τα μάτια μου. […] Μου έχουν τύχει πολλά περιστατικά. Στο λεωφορείο στη Θεσσαλονίκη. Ήταν δύο κύριοι. Εγώ είχα τελειώσει το σχολείο. […] Και ήμουν με μια φίλη μου και πηγαίναμε στην Περαία. […] Κόσμος… Να καθόμαστε εμείς, να είναι οι άλλοι από πάνω να κρατιούνται. Είχε πολύ κόσμο το λεωφορείο. Και είναι δύο κύριοι πίσω μας, μεγάλοι άνθρωποι, οι οποίοι κάτι βλέπανε, το στρατιωτικό αεροδρόμιο, και είπε ο ένας κάτι για τους Αμερικανούς, τα κλασικά, συνωμοσιολογίες, και «να, οι Εβραίοι τα κάνουν όλα και ο Χίτλερ καλά έκανε, κακώς δεν τους σκότωσε όλους». Το άκουσα αυτό… […] Και γύρισα και του μίλησα: «γιατί το λέτε αυτό;». «Εσύ, τι θέλεις και ανακατεύεσαι στη συζήτηση;» Η δε φίλη μου, η καημένη, να μην ξέρει πού να κρυφτεί. […] Οι από πάνω να κοιτάν μια αυτούς, μια εμάς. […] Λέω, τι γιατί το λέω αυτό; Είναι σαν να μου λέτε ότι κακώς ζω, και κακώς ο μπαμπάς μου επέζησε. Γιατί, μου λέει, τι είσαι εσύ; Εβραία είσαι; Και λέω εγώ: «Εντελώς». Ο δε φίλος του τού έλεγε, σταμάτα, σταμάτα. Η φίλη μου να μου λέει, σταμάτα. Και αυτός όταν είδε ότι ήμουν Εβραία το σταμάτησε: «Ε, δεν το εννοούσα για σένα…», μου είπε.

Info Fields

Επώνυμο: Κούνιο
Όνομα: Ρεγγίνα
Ημερομηνία Συνέντευξης: 3/8/2021
Τόπος Συνέντευξης: Αθήνα
Συντελεστές των συνεντεύξεων: Ελένη Κούκη / Δημήτρης Πολυδωρόπουλος

quotes15

Short Bio

Η Χέλα Κούνιο-Ματαλών γεννήθηκε το 1961 στη Θεσσαλονίκη, κόρη του Χάιντς Κούνιο, επιζήσαντα του Άουσβιτς που αργότερα ασχολήθηκε επίμονα με τη συγκέντρωση στοιχείων για το Ολοκαύτωμα στη Θεσσαλονίκη και την καταστροφή της εβραϊκής κοινότητας. Στη συνέντευξη μας μιλάει για τη Θεσσαλονίκη των παιδικών της χρόνων και τον τρόπο με τον οποίο έμαθε για το Ολοκαύτωμα από την οικογένειά της.

Quote

Από πολύ νωρίς, στα δέκα, έντεκα, είχα πλήρη επίγνωση του τι είχε πάθει ο πατέρας μου. […] Στο μουσείο [Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης] έχουμε μια βιτρίνα στην αίθουσα του Ολοκαυτώματος. Έχει μέσα πολλά μικρά πράγματα. Όλα αυτά είναι από το δικό μας σπίτι. Δηλαδή, στο σπίτι μας είχαμε ένα…, σαν ενυδρείο, ένα επί μισό, που μέσα ο μπαμπάς μου είχε βάλει κάποια πράγματα προσωπικά δικά του που τα είχε φέρει από το στρατόπεδο, μεταξύ των οποίων και το ημερολόγιο του […] και κάποια άλλα μικροπράγματα που τα είχε μαζέψει ο ίδιος από το στρατόπεδο όταν το επισκέφθηκε το 1960 που ήταν αφημένο, δεν ήταν μουσείο όπως είναι σήμερα. […] Αναπόφευκτα, λοιπόν, ένα παιδί ρωτάει. […] Και ή θα έχεις τη δύναμη να του απαντήσεις αλήθεια ή θα πρέπει να του πεις ψέματα. Ε, δεν μας είπαν ψέματα.

Info Fields

Επώνυμο: Κούνιο-Ματαλών
Όνομα: Χέλλα
Ημερομηνία Συνέντευξης: 27/9/2021
Τόπος Συνέντευξης: Θεσσαλονίκη
Συντελεστές των συνεντεύξεων: Ελένη Κούκη / Δημήτρης Πολυδωρόπουλος

Short Bio

Η Μπέττυ Μαγρίζου γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1957, κόρη του επιζώντα του Άουσβιτς Γιοσέφ Μαγρίζου. Στη συνέντευξη μας μιλάει για τη σιωπή του πατέρα της, τις ελπίδες των μεταπολεμικών γενεών, αλλά και την προσωπική της αναζήτηση και συγγραφική της δουλειά σε σχέση με το Ολοκαύτωμα.

quotes18

Quote

Η πρώτη αναγνώστριά μου [ήταν] η μητέρα μου και η κόρη μου [του βιβλίου της, Το βραχιόλι της φωτιάς]. Η μαμά μου καμαρώνει πάρα πολύ. Και ξέρεις τι λέει; Είχα τον άνδρα μου δίπλα μου, τόσα χρόνια, τόσο πονεμένο, και μόνο διαβάζοντας το βιβλίο σου κατάλαβα τι είχε περάσει ο άντρας μου. Πώς δεν τον αγκάλιαζα, να τον φιλάω, να του λέω: τι πέρασες… Ίσως ο μπαμπάς μου δεν ήθελε να τη στεναχωρεί και δεν της τα έλεγε… […] Και πιστεύω ότι αυτή είναι η δύναμη του βιβλίου. Ακόμη και ο ίδιος που τα ζει, η μαμά μου που είχε τον άντρα της δίπλα της, να μαθαίνει την ιστορία, να τη βιώνει μέσα από το βιβλίο.

Info Fields

Επώνυμο: Μαγρίζου
Όνομα: Μπέττυ
Ημερομηνία Συνέντευξης: 29/9/2021
Τόπος Συνέντευξης: Λάρισα
Συντελεστές των συνεντεύξεων: Ελένη Κούκη / Δημήτρης Πολυδωρόπουλος

quotes24

Short Bio

Η Άννα Ματαθία είναι το τέταρτο παιδί του Γκερσώμ και της Στέλλας. Και οι δύο γονείς της ήταν επιζώντες του Άουσβιτς. Στη συνέντευξη μας μιλάει για τη ζωή της στην Κέρκυρα, την αγάπη της για τη μουσική, και την προσφορά στην κοινότητα.

Quote

Γεννηθήκαμε, λοιπόν, εμείς μετά από τα τρία παιδιά που έχασε ο πατέρας μου [στο Άουσβιτς]. Τα ονομάτα τους ήταν Ρόζα, Λίζα και Άννα. Η Ρόζα ήταν η μεγαλύτερη του κόρη και για αυτή μιλούσε συνεχώς. Ήταν οκτώ ή εννιά χρονών τότε, στα στρατόπεδα, και χάθηκε την πρώτη νύχτα. Και η [πρώτη] γυναίκα του και τα [άλλα δύο] παιδιά του. Και είναι για αυτό που μου μιλούσε. Μου μίλησε, βέβαια, αλλά όχι πολύ νωρίς, όταν εγώ μεγάλωσα και ήρθαμε πάρα πολύ κοντά. Είχαν φύγει οι μεγάλες μου αδερφές, είχαν παντρευτεί, και ο αδερφός μου ήταν στρατιώτης. Και ήμουν η μόνη στο σπίτι για κάποιο διάστημα, δύο-τρία χρόνια. Και έτσι, πρώτη φορά μου μίλησε, μου ανοίχτηκε.

Info Fields

Επώνυμο: Ματαθία
Όνομα: Άννα
Ημερομηνία Συνέντευξης: 11/10/2021
Τόπος Συνέντευξης: Κέρκυρα
Συντελεστές των συνεντεύξεων: Ελένη Κούκη / Δημήτρης Πολυδωρόπουλος

Short Bio

Η Άννα Μιζάν γεννήθηκε στην Αθήνα το 1966. Ο πατέρας της Ισαάκ από την Άρτα ήταν επιζώντας του Άουσβιτς και τις τελευταίες δεκαετίες της ζωής του υπήρξε ιδιαίτερα δραστήριος στην προώθηση της μνήμης του Ολοκαυτώματος. Η Άννα μας εξηγεί πώς άρχισε να μαθαίνει για το Ολοκαύτωμα και πώς συμπαραστάθηκε στη δραστηριότητα του πατέρα της.

quotes20

Quote

Δεν το έκρυβα ποτέ [ότι ήμουν Εβραία], δεν ένιωσα ποτέ ότι έπρεπε να το κρύψω. […] Θυμάμαι, […] είχαμε ενώσει την εβραϊκή παρέα που προερχόταν από το εβραϊκό σχολείο και τη λέσχη […] με τους άλλους φίλους τους χριστιανούς που γνωρίσαμε στο γυμνάσιο. Και είχε γίνει μια πάρα πολύ ωραία παρέα που σεβόταν ο ένας τις γιορτές του άλλου. Και επειδή ο αδερφός μου στη δευτέρα γυμνασίου έκανε την ενηλικίωσή του και κλήθηκαν οι χριστιανοί φίλοι να έρθουν στη συναγωγή, ήρθανε σε επαφή με τη θρησκεία μας.

Info Fields

Επώνυμο: Μιζάν
Όνομα: Άννα
Ημερομηνία Συνέντευξης: 8/10/2021
Τόπος Συνέντευξης: Αθήνα
Συντελεστές των συνεντεύξεων: Ελένη Κούκη / Δημήτρης Πολυδωρόπουλος

quotes9

Short Bio

Η Βέτα Μπατή γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1943. Η μητέρα της πέθανε πάνω στη γέννα και ο πατέρας της συνελήφθη λίγο αργότερα και εκτοπίστηκε στο Άουσβιτς από όπου δεν επέστρεψε ποτέ. Στη συνέντευξη μας μιλάει για το πώς ανακάλυψε την πραγματική ιστορία της γέννησης της, για τις χαρές της παιδικής και της ενήλικης ζωής της, αλλά και για τους φόβους της και τις προκαταλήψεις που αντιμετώπισε.

Quote

Πολλά, πολλά. Έχω ακούσει πολλά τέτοια σχόλια. Κι από διαφόρους. […] Είμαι νέα, μένω ακόμη στην Αθήνα, πολλά χρόνια πριν. […] Και είναι μια μαμά με ένα παιδάκι που κλαίει στην Ομόνοια. Και του λέει: «Να κάτσεις καλά γιατί θα σε πάρει ο Εβραίος». Οπότε εκείνη την ώρα μου ήρθε… Ζαλίστηκα. Μπαίνω μπροστά, της λέω: «Κυρία μου, τι είναι αυτά που λέτε στο παιδί σας; Τι είναι οι Εβραίοι; Έχετε συναντήσει κανένα Εβραίο;» Τη σταμάτησα μέσα στην Ομόνοια. […] Τέτοια; Ου… Και να σας πω και κάτι άλλο. Όταν βρίσκομαι σε μια παρέα, κοιτάζω πώς να έρθει η κουβέντα, να τους πω [ότι είμαι Εβραία]. Γιατί άμα πετάξει κανείς κάτι, θα γίνει μπουρλότο…

Info Fields

Επώνυμο: Μπατή
Όνομα: Βέτα
Ημερομηνία Συνέντευξης: 24/7/2021
Τόπος Συνέντευξης: Λυγιά
Συντελεστές των συνεντεύξεων: Ελένη Κούκη / Δημήτρης Πολυδωρόπουλος

Short Bio

Ο Μάκης Μπατής γεννήθηκε το 1937 στα Γιάννενα, δεύτερο παιδί του Λέων και της Σοφίας. Στις 25 Μαρτίου του 1944, και ενώ η υπόλοιπη οικογένεια κρυβόταν στην Αθήνα, ο πατέρας του συνελήφθη στο Μπλόκο της Συναγωγής και εκτοπίστηκε στο Άουσβιτς.Τον Ιανουάριο του 1945, ενώ ο Κόκκινος Στρατός πλησίαζε, ο Λέων κατάφερε να δραπετεύσει. Ήταν ο πρώτος Έλληνας Εβραίος που γύρισε και διηγήθηκε τι είχε συμβεί στα στρατόπεδα. Στη συνέντευξη ο Μάκης αφηγείται τις παιδικές του αναμνήσεις από την Κατοχή και το διωγμό, και τις μεταπολεμικές προσπάθειες της οικογένειας να ξαναφτιάξει τη ζωή της. Μας μιλάει για την οικογενειακή επιχείρηση, τη δραστηριότητά του σε συλλόγους, καθώς και κάποια περιστατικά αντισημιτισμού που αντιμετώπισε λόγω αυτής της δραστηριότητας.

quotes4

Quote

Την εποχή που κρυβόμασταν, περάσαμε πάρα πολλά. Φοβόμασταν πάρα πολύ μήπως κανείς αντιληφθεί ότι ήμασταν ισραηλίται, μήπως η οικογένεια που μας νοίκιασε το σπίτι καταλάβει κάτι. […] Τρομάζαμε κάθε μέρα που οι Γερμανοί με τις μπότες τους περνούσανε έξω από τον μαντρότοιχο του σπιτιού που μέναμε. […] Μπάμ, μπουμ, μπαμ, μπουμ, οι μπότες τους. Και λέγαμε, να, τώρα ήρθε η ώρα μας.

Info Fields

Επώνυμο: Μπατής
Όνομα: Μάκης
Ημερομηνία Συνέντευξης: 25/6/2021
Τόπος Συνέντευξης: Αθήνα
Συντελεστές των συνεντεύξεων: Ελένη Κούκη / Δημήτρης Πολυδωρόπουλος

quotes12

Short Bio

Η Νανά Μωυσή γεννήθηκε το Φεβρουάριο του 1944, ενώ η μητέρα της Αντέλ Μάνο κρυβόταν για να αποφύγει τη σύλληψη. Τα μέλη της υπόλοιπης οικογένειας συνελήφθησαν και εκτοπίστηκαν στο Άουσβιτς. Τα παιδικά της χρόνια η Νανά τα πέρασε μεταξύ της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης. Στη συνέντευξή της μας μιλάει για την μετακόμισή τους στη γενέθλια πόλη της μητέρας της, τη Θεσσαλονίκη, και ιδιαίτερα τη στενή σχέση που ανέπτυξε με τη θεία της και επιζήσασα του Άουσβιτς Λίζα Πίνχας, της οποίας τα απομνημονεύματα επιμελήθηκε χρόνια αργότερα. Επιπλέον, μοιράζεται μαζί μας μια λεκτική αντισημιτική επίθεση που δέχτηκε ενώ εργαζόταν εθελοντικά στη Διεθνή Αμνηστία.

Quote

Έρχεται μία από την ομάδα μου [στη Διεθνή Αμνηστία] και μου επιτίθεται σαν να φταίω εγώ που είμαι Εβραία για τη σφαγή στο Λίβανο [το 1982] με σκαιότατα λόγια. Εγώ έμεινα άναυδη. Και κάνω μια επιστολή στο διοικητικό συμβούλιο της Διεθνούς Αμνηστίας και τους λέω ότι παραιτούμαι, διότι βρίσκομαι σε λάθος οργάνωση: «πού είναι ο σεβασμός για τα ανθρώπινα δικαιώματα ανεξαρτήτως φυλής, χρώματος, δέρματος και θρησκείας; Εδώ επειδή είμαι Ελληνίδα Εβραία μου επιτέθηκαν σκαιότατα χωρίς να φταίω σε τίποτα.» Το παίρνει το γράμμα ο Παύλος Ζάννας, τότε ήταν πρόεδρος, και μου στέλνει το Χρόνη το Μίσσιο […], ήταν στην ομάδα μου ο Χρόνης, να μου ζητήσει συγγνώμη εκ μέρους του διοικητικού συμβουλίου, ότι απεβλήθη η κυρία αυτή από τη Διεθνή Αμνηστία, ότι με παρακαλούν να ανακαλέσω την παραίτησή μου. Και όχι μόνο αυτό, αλλά να είμαι στην αντιπροσωπεία της Ελλάδος στο διεθνές συνέδριο που γινόταν εκείνη τη χρονιά στο Ρίμινι της Ιταλίας.

Info Fields

Επώνυμο: Μωυσή
Όνομα: Νανά
Ημερομηνία Συνέντευξης: 2/8/2021
Τόπος Συνέντευξης: Αθήνα
Συντελεστές των συνεντεύξεων: Ελένη Κούκη / Δημήτρης Πολυδωρόπουλος

Short Bio

Η Άννα Νεγρίν γεννήθηκε στα Γιάννενα το 1950, πρώτη κόρη του Ναούμ, επιζήσαντα του Άουσβιτς. Στη συνέντευξη η Άννα περιγράφει πώς σταδιακά ξεκίνησε να διερευνά το τραύμα του Ολοκαυτώματος και τις επιπτώσεις στη γενιά της και τη συμμετοχή της στη δημιουργία του συλλόγου Β΄ γενιάς θυμάτων ολοκαυτώματος. Επίσης, μοιράζεται μαζί μας ένα περιστατικό αντισημιτισμού που βίωσε στη δεκαετία του 1980.

quotes3

Quote

Αυτό που θυμάμαι [από τα Γιάννενα στα παιδικά μου χρόνια] ήταν ότι […] ο περίγυρος έλεγε «Μέσα τη Μεγάλη Παρασκευή». Η μαμά μου, όμως, [που ήταν από το Βόλο] είχε πολλούς χριστιανούς φίλους. Όλοι της οι φίλοι, έλεγε, στο Βόλο ήταν χριστιανοί, κοπέλες βέβαια. Και έλεγε, «εντάξει, θα πάμε να δούμε τον Επιτάφιο.» […] Ή, τη Μεγάλη Παρασκευή στα Γιάννενα πουλούσαν μικρά αρνάκια σε λαϊκές αγορές, και η μητέρα μου έλεγε: «Πάμε να δούμε τα αρνάκια».

Info Fields

Επώνυμο: Νεγρίν
Όνομα: Άννα
Ημερομηνία Συνέντευξης: 24/6/2021
Τόπος Συνέντευξης: Αθήνα
Συντελεστές των συνεντεύξεων: Ελένη Κούκη / Δημήτρης Πολυδωρόπουλος

quotes13

Short Bio

Ο Σαμπεθάι Σέμος γεννήθηκε το 1929 στην Αθήνα. Στη συνέντευξη μας αφηγείται τα χρόνια της Κατοχής, τις προσπάθειες της οικογένειάς του να κρυφτεί, και θυμάται τη σύλληψη του πατέρα του και του αδερφού του μετά από προδοσία.

Quote

Ο πατέρας μου όταν άκουσε τις πιστολιές βγήκε έξω [από εκεί που κρυβόταν] και ακολούθησε τη συνοδεία στο [αστυνομικό] τμήμα. Εκεί τηλεφώνησαν [στο τμήμα] στο Αιγάλεω, και το Αιγάλεω στην Κομαντατούρ, και τους λένε «ναι, είναι πράκτορες δικοί μας». Όταν, λοιπόν, εξακριβώθηκε αυτό, λένε οι πράκτορες «Πιάστε τον Εβραίο. Αν δεν τον πιάσετε, είστε εσείς υπεύθυνοι». […] Βλέποντας ο αδερφός μου ότι αργεί ο μπαμπάς, πήγε να δει. Όταν πήγε εκεί πέρα, όπως μου είπαν, ο πατέρας του έκανε νόημα με τα μάτια, «Φύγε!». Δεν το κατάλαβε. Και πιάσαν και τον αδερφό μου. Δεν τους ξαναείδα. […] Γιατί μας πρόδωσε; Γιατί, ποιος ξέρει ποιος τον ξεμυάλισε ότι οι Γερμανοί θα κερδίσουν τον πόλεμο, για να είναι σε καλή θέση έγινε πράκτορας των Γερμανών. Ο φούρναρης έγινε πράκτορας των Γερμανών. Και αυτό μας πρόδωσε. Αυτός που μας είχε βρει το σπίτι [να κρυφτούμε].

Info Fields

Επώνυμο: Σέμος
Όνομα: Σαμπεθάι (Ντίνος)
Ημερομηνία Συνέντευξης: 9/9/2021
Τόπος Συνέντευξης: Αθήνα
Συντελεστές των συνεντεύξεων: Ελένη Κούκη / Δημήτρης Πολυδωρόπουλος

Short Bio

Ο Αλέξανδρος Σιμχά γεννήθηκε στην Καβάλα το 1937. Στη συνέντευξη μας μιλάει για το πώς η οικογένειά του κατάφερε να κρυφτεί στην Αθήνα καθόλη τη διάρκεια του πολέμου και μοιράζεται τις τραυματικές του εμπειρίες ως κρυμμένο παιδί που αναγκάστηκε για μεγάλο διάστημα να αποχωριστεί την οικογένειά του. Ακόμη, περιγράφει τις προκαταλήψεις εναντίον των εβραίων που βίωσε προσωπικά μετά τον πόλεμο, αλλά και τον αγώνα του πατέρα του για την οικονομική ανόρθωση της οικογένειάς τους.

quotes7

Quote

Αυτό το θυμάμαι σαν χτες. Μας έβαλε τα καλά μας η μητέρα μου και πήγαμε [στο δικαστήριο]. Και είπε στον πρόεδρο το πρόβλημα η μητέρα μου [που είχε με τον σπιτονοικοκύρη, ο οποίος μετά την Απελευθέρωση δεν τους άφηνε να μπούνε στο σπίτι ενώ είχαν προπληρώσει τα ενοίκια]. Και πρώτη φορά άκουσα να λένε καλά λόγια για τους Εβραίους. Αυτός ο πρόεδρος ήταν μια ηλιαχτίδα ελπίδας και χαράς. Τί του είπε… «Δεν ντρέπεσαι, οι άνθρωποι μέσα στη δυστυχία τους, τους κυνηγάγανε χωρίς κανένα λόγο οι Γερμανοί, κι εσύ επωφελείσαι για να πουλήσεις δύο φορές το σπίτι σου;».

Info Fields

Επώνυμο: Σιμχά
Όνομα: Αλέξανδρος
Ημερομηνία Συνέντευξης: 14/7/2021
Τόπος Συνέντευξης: Αθήνα
Συντελεστές των συνεντεύξεων: Ελένη Κούκη / Δημήτρης Πολυδωρόπουλος

quotes23

Short Bio

Ο Λίνος Σούσσης γεννήθηκε στην Κέρκυρα το 1947. Η μητέρα του Πέρλα ήταν επιζήσασα του Άουσβιτς. Στη συνέντευξη μας περιγράφει τη ζωή στο νησί μετά τον πόλεμο και στοχάζεται πάνω στις αιτίες που συντηρούν τα στερεότυπα και τον ρατσισμό.

Quote

Έχω εννιά χρόνια διαφορά με το μικρότερό μου αδερφό. Δηλαδή, όταν ο αδερφός μου ήταν πέντε χρονών, εγώ ήμουν δεκατέσσερα, και τον έπαιρνα αγκαλιά. Και ήταν η μασκότ της οικογένειας. […] Και σκεφτόμουν ότι κάποιος μπορούσε να μου πάρει τον αδερφό μου και γινόμουνα έξω φρενών. Και μου διηγείτο η μητέρα μου ότι όταν έφτασε στο Άουσβιτς την πρώτη νύχτα, είχε τον αδερφό της από το χέρι. […] Την είδε ο αυστριακός [φρουρός] που επέμενε να μείνει μαζί με το παιδί, και την έπιασε από τα μαλλιά και της είπε: «μην ξαναφύγεις [από τη σειρά των ενήλικων], θα σε πυροβολήσω». Και έχασε τον αδερφό της το μικρό. Όταν μου το έλεγε αυτό, με έπιανε τρέλα, με έπιανε απόγνωση.

Info Fields

Επώνυμο: Σούσης
Όνομα: Λίνος
Ημερομηνία Συνέντευξης: 10/10/2021
Τόπος Συνέντευξης: Κέρκυρα
Συντελεστές των συνεντεύξεων: Ελένη Κούκη / Δημήτρης Πολυδωρόπουλος

Short Bio

Η Λίζα Φις-Ματαθία γεννήθηκε στην Κέρκυρα το 1946, πρώτο παιδί του Γκερσώμ και της Στέλλας Ματαθία, και οι δύο επιζήσαντες του Άουσβιτς. Στη συνέντευξη μας αφηγείται τα παιδικά της χρόνια, όταν ακόμη οι περισσότεροι επιζήσαντες ζούσαν όλοι μαζί στο παλιό εβραϊκό σχολείο μέχρι να καταφέρουν να εγκατασταθούν σε δικά τους σπίτια. Μας μιλάει για τα προβλήματα της αποκατάστασης, το βάρος του ολοκαυτώματος και της ανάμνησης των νεκρών μέσα στην οικογένειά της. Μοιράζεται, επίσης, κάποια αντισημιτικά περιστατικά που της συνέβησαν ιδιαίτερα στη δεκαετία του 1980.

quotes17

Quote

Πολλά χρόνια κάνανε να συνέρθουν. Στην Κέρκυρα, όσοι γύρισαν ήταν όμηροι, δεν υπήρχαν πολλοί που είχαν κρυφτεί και να είχαν γλυτώσει. Και μαζεύονταν όλοι στο σπίτι μας, και θυμόντουσαν τις ιστορίες από τα στρατόπεδα… […] Εγώ άκουγα τις ιστορίες και πονούσα.

Info Fields

Επώνυμο: Φις-Ματαθία
Όνομα: Λίζα
Ημερομηνία Συνέντευξης: 28/9/2021
Τόπος Συνέντευξης: Λάρισα
Συντελεστές των συνεντεύξεων: Ελένη Κούκη / Δημήτρης Πολυδωρόπουλος